قایق مهاجران در دریای اژه. عکس: رویترز
قایق مهاجران در دریای اژه. عکس: رویترز

مبارزه علیه قاچاقبران انسان بخشی از سیاست‌های مهاجرتی در کشورهای اروپایی محسوب می‌شود. اما استفاده از اصطلاح «قاچاقبر» در چارچوب این سیاست همیشه ابهاماتی دارد. سازمان‌های حمایت از مهاجران خواستار آنند که در مورد استفاده از این اصطلاح برای «مهاجران مظنون» بازنگری صورت گیرد. مارتا جیونکو، مسئول حمایت از سیاست‌های مهاجرتی در در سازمان PICUM (پلتفرم همکاری بین المللی برای مهاجران بدون مدرک) در این باره به پرسش‌های مهاجر نیوز پاسخ داده است.

مهاجر نیوز: بر اساس گزارش سازمان PICUM، نوعی «افسانه» یا تصور خاص در مورد قاچاقبران انسان وجود دارد و معمولا قاچاقبران، اعضای گروه‌های جنایتکار تلقی می‌شوند حال آن که در واقعیت، این اصطلاح چندین دسته افراد را در بر می‌گیرد: به گونه مثال، مهاجرانی که راه مهاجرت را در پیش گرفته‌اند یا افرادی که تلاش می‌کنند عملاً نزدیکان خود را کمک کنند. تعداد این افراد که مظنون به قاچاق انسان می‌شوند چقدر است؟

مارتا جیونکو: سال‌هاست که ما از کمیسیون اروپا خواهان اطلاعات درباره مشخصات افراد مظنون به قاچاق انسان هستیم اما اطلاعاتی کمی به ما داده می‌شود. هر کشور اروپایی تعریف متفاوتی از این اصطلاح دارد.

به گونه نمونه، در بلژیک یا یونان، افرادی به «قاچاق برای خود» متهم هستند به این معنی که در عمل آن‌ها به گونه غیرقانونی وارد این کشورها شده‌اند. این یک برداشت جدید است که مبنای حقوقی و قانونی ندارد.

اصطلاح قاچاقبر همچنان افرادی را در بر می‌گیرد که برای نجات خانواده خود اقدام می‌کنند. در هالند، سه برادر که پس از رد تلاش برای الحاق خانوادگی، پول قاچاق والدین و خواهر خود را پرداخته بودند، محکوم شناخته شدند. در رومانیا، هشت مهاجر زیرسن تنها به این دلیل به قاچاق انسان متهم شدند که به گونه غیرقانونی از مرز عبور کرده بودند.

ما در مورد این افراد رقم دقیقی نداریم اما می‌دانیم که بسیاری از افراد متهم کسانی هستند که برای نجات خود یا خانواده خود اقدام کرده‌اند.

مهاجر نیوز: چرا طرز تلقی یاد شده درباره قاچاقبران این قدر جدی است؟

مارتا جیونکو: معمولا، دولت‌ها قانون علیه قاچاقبران را برای اعمال محدودیت علیه مهاجرت و کنترول بیشتر آن به کار می‌گیرند و این از طریق سیاست‌های عمومی مسدود کردن مرزها و افزایش اخراج های اجباری اعمال می‌شود. کمیسیون اروپا برنامه جدیدی را تهیه کرده که بیشتر از گذشته روی جنایی سازی [ مهاجرت] تاکید می‌کند. معمولا ادعا می‌شود که این سیاست‌ها زندگی انسان‌ها رانجات می‌دهند اما در عمل خلاف آن انجام می‌شود.

مهاجر نیوز: در یونان یا ایتالیا، افرادی که کشتی‌های مهاجران را هدایت می‌کنند به عنوان قاچاقبر محاکمه و محکوم می‌شوند. چرا این موضوع نگران کننده است؟

مارتا جیونکو: این پدیده از یک دهه پیش وجود دارد اما در سال‌های اخیر رو به گسترش است. با جنایتکار خواندن کسانی که در کشتی هستند، شما در واقع کسانی را جنایت کار می‌گوئید که برای نجات جان خود اقدام می‌کنند.

با این حال در یک مورد دادگاه عالی ایتالیا دو برادر نوجوان را که به کمک به عبور غیرقانونی متهم بوند برائت داد. دادگاه گفت که این دو تن برای نجات خود و دیگران از دوزخ لیبیا اقدام کرده‌بودند.

اتهامات یاد شده برای مهاجران نگران کننده است و آن‌ها می‌دانند که اگر درخواست کمک کنند یا هدایت یک کشتی را به عهده بگیرند با خطر زندان مواجه خواهند شد. در نتیجه تعدادی از افراد به محض دیدن گروههای امدادی، از هدایت کشتی دست می‌کشند یا از موتور دور می‌شوند تا به قاچاق متهم نشوند. این حرکات، در کشتی نوسان و بی توازنی به وجود می‌آورد و زندگی سرنشینان آن را با خطر مواجه می‌کند.

مهاجر نیوز: بر اساس گزارش شما تلاش‌ها برای جنایی سازی کمک و همبستگی با مهاجران افزایش یافته است.در فرانسه، بحث‌ها در این زمینه به ورود «اصل همبستگی» درقانون اساسی منجر شد. آیا چنین تحولی در جاهای دیگر ممکن نیست؟

مارتا جیونکو: تحولاتی رونما شده است. آزادی سدریک هرو، دهقان فرانسوی متهم به کمک به مهاجران غیرقانونی یا برائت افرادی در بلژیک از این نمونه است. وقتی دادگاه‌ها مستقلانه عمل می‌کنند می‌توانند نقش مهمی بازی کنند.

اما چنین تحولی در همه جا ممکن نیست. در بلژیک، در مورادی مشابه، متهمانی که تابعیت بلژیکی داشتند برائت گرفتند و غیربلژیکی‌ها محکوم شدند. مهاجران به گونه نامتناسبی با جنایی سازی روبرو هستند.

اگرچه در زمینه به رسمیت شناختن اصل همبستگی پیشرفت‌هایی به وجود آمده، اما جنایی سازی این اصل تشدید شده است. در فاصله جنوری ۲۰۲۱ تا مارچ ۲۰۲۲ در اروپا، ۸۹ تن به دلیل اتهامات مربوط به جرم همبستگی تحت تعقیب هستند.

قوانین اروپا باید تعریف حقوقی اصطلاح قاچاقبر را تغییر بدهند. باید پذیرفت که قاچاقبر تنها کسی است «منفعت مالی» به جیب می‌زند. در غیرآن حتی می‌توان راننده یک بس را نیز متهم کرد که چرا اسناد مسافران را بررسی نکرده و به آن ها تکت فروخته است. در چنین وضعیتی، هر شهروند یک محافظ مرزی بالقوه خواهد بود. ما باید تلاش‌های خود را علیه افرادی متمرکز کنیم که دیگران را مورد سوء استفاده قرار می‌دهند.


 

در همین زمینه