تظاهرات احزاب بنیادگرا در پاکستان علیه لغو حکم اعدام آسیه بی بی، ٢ نومبر ٢٠١٨. عکس از خبرگزاری رویترز
تظاهرات احزاب بنیادگرا در پاکستان علیه لغو حکم اعدام آسیه بی بی، ٢ نومبر ٢٠١٨. عکس از خبرگزاری رویترز

آسیه بی بی، یک زن مسیحی پاکستانی که به جرم «توهین به مقدسات» دینی به اعدام محکوم شده بود، هفته گذشته توسط دادگاه عالی پاکستان تبرئه شد. در اروپا، محکومیت به اعدام به جرم اهانت به مقدسات اگرچه به دوران گذشته تعلق دارد اما با آن‌هم چندین کشور اروپایی هنوز هم قوانینی را در این مورد اعمال می‌کنند.

دادگاه عالی پاکستان روز چهارشنبه ٣١ اکتبر حکم اعدام آسیه بی‌بی، زن مسیحی پاکستانی به جرم توهین به پیامبر اسلام را لغو کرد. مخالفت گروه‌های تندرو اسلامی با حکم دادگاه و تهدید آن‌ها به کشتن آسیه بی‌بی باعث شد او یک هفته بعد آزاد گردد و از چندین کشور غربی تقاضا پناهندگی کند. اعلام حکم برائت آسیه بی‌بی در پاکستان چند روز بعد از آن اعلام شد که در اروپا، ایرلیند، قانونی را که توهین به مقدسات را جرم می‌دانست لغو کرد.

توهین به مقدسات معمولا به معنای سخن‌گفتن به گونه نامحترمانه درباره خدا و یا مقدسات دینی پنداشته به کار می رود. توهین به مقدسات در بسیاری از کشورهای مسلمان در خاورمیانه، افریقای شمالی و شماری از کشورهای آسیای جنوبی مانند افغانستان، ایران، نیجریا، پاکستان، عربستان سعودی و سومالی جرم محسوب می ‌شود و حکم اعدام را در پی دارد.

در شماری از کشورها (حدود ده کشور) عامل توهین به مقدسات به مجازات زندان یا جریمه نقدی روبرو می‌گردد. در بسیاری از کشورهای دیگر جهان از جمله در اروپا، مجازات‌های مربوط به توهین به مقدسات شناخته شده نیست و فقط وقتی در این باره سخن گفته می‌شود که یکی از موارد آن در سرخط اخبار رسانه‌ها قرار بگیرد و کارزارهای های بین الملی دفاع از حقوق بشر درباره آن راه‌اندازی گردد.

 

توهین به مقدسات با دستمال کاغذی

در فرانسه، ایده توهین به مقدسات در اعلامیه حقوق بشر و شهروندان در سال ١٧٨٩ از میان برداشته شد اما در دوره کوتاه سقوط و برگشت ناپلئون بناپارت( ١٨١۴-١٨١٥م ) دوباره اعاده شد. با تصویب قانون آزادی مطبوعات در سال ١٨٨١ ایده توهین به مقدسات به گونه دایمی از قانون جزایی فرانسه برداشته شد، به استثنای منطقه الزاس-موزل که این جرم را، تا سال ٢٠١٦ در قانون محلی خود حفظ کرده بود، بی‌آنکه آن را تطبیق کند.

 در آلمان قانون مربوط به توهین به مقدسات به فراموشی سپرده شده بود تا اینکه در سال ٢٠٠٦ فردی به نام مانفرد وان ح. به جرم توزیع دستمال بهداشتی با جمله « قرآن مقدس » به روی آن، تحت تعقیب قرار گرفت. ده سال بعدتر، یک استاد فیزیک آلمانی که اته‌ایست (بی خدا) بود، شیشه بزرگ پشت موترش را با شعارهای ضد مسیحیت مزین کرد و به پرداخت ٥٠٠ یورو جریمه محکوم شد.

اسپانیا و پرتگال با اینکه در قوانین خود «کینه مذهبی» را جرم می‌دانند اما محکومیت در این رابطه به ندرت اتفاق افتاده است. در هردو کشور قانون مجازات توهین به مقدسات وجود ندارد. در انگلستان و ولز، قانون مربوط به توهین به مقدسات دینی در سال ٢٠٠٧ از میان برداشته شد اما ایرلند شمالی و سکاتلند آن را حفظ کرده‌اند.

در یونان، یک وبلاگ نویس که در صفحه فیسبوک خود یک روحانی ارتدوکس را تمسخر می‌کرد در سال ٢٠١٢به جرم اهانت به مقدسات به ده ماه زندان محکوم شد. بعد از آنکه هزاران نفر در شبکه‌های اجتماعی از محکوم شدن این فرد انتقاد کردند دادگاه تجدید نظر او را تبرئه کرد.

دادگاههای یونان در عمل مخالف تطبیق قانون مجازات توهین به مقدسات در مورد طنزنویسان، حتی خارجیان، نیستند. در سال ٢٠٠٥ یک کاریکاتور عیسی مسیح که برهنه در حال موج سواری بود و حشیش دود می کرد، برای کاریکاتوریست اتریشی، ژرهارد هدرر، شش ماه زندان غیابی و تعلیقی در پی داشت. این کاریکاتوریست تا هنگام استحضار به دادگاه در یونان، نمی‌دانست که کتابش زیر نام « زندگی مسیح» در یونان منتشر شده است. او در دادگاه تجدید‌نظر تبرئه شد.

آیا هنر میتواند فراتر از قانون باشد ؟

در ایتالیا، که بر بنیاد قانون، هتک حرمت به یکی از ادیان رسمی در این کشور ممنوع است، در بسیاری از موارد آثار هنری به دلیل توهین به مقدسات دادگاهی شده‌اند. در سال ٢٠٠٦، اوریانا فالاچی، در حالی به اهانت به دین اسلام متهم شد که فصلی از کتابش زیر نام « نیروی عقل» را به نتایج حملات ١١ سپتامبر در آمریکا اختصاص داده بود. دادگاه در ١٨ مورد از جمله به خاطر مقایسه دین اسلام به « برکه‌ای که هیچ گاه پاک نخواهد شد» اوریانا فلچی را متهم دانست اما نویسنده ایتالیایی در جریان دادگاه مرد و دادگاه بی نتیجه ماند.

در دنمارک در سال ٢٠١٧، مردی که نوار ویدئویی را که در آن قران را آتش می‌زد در فیسبوک منتشر کرده بود شانس آورد که درست اندکی پیشتر، قانون قدیمی درباره توهین به مقدسات در این کشور لغو شده بود.

در پولند، که اکثریت ساکنان آن کاتولیکها هستند، قانون بخصوصی برای توهین به مقدسات وجود ندارد اما با این حال مجموعه ای از مقررات، بی‌حرمتی عمومی به احساسات دینی یک فرد را ممنوع می کند. بر اساس این مقررات، مجازات تعیین شده تا دو سال زندان را در بر می‌گیرد. در سال ٢٠٠٢، دوروتا نیزنالسکا، هنرمند پولندی، به دلیل ساختن مجسمه‌ای که در آن یک فرد با آلات جنسی مردانه روی صلیب تراشیده شده بود، تحت تعقیب قرار گرفت. این خانم مجسمه ساز بعد از یک محاکمه جنجالی، به شش ماه کار برای منفعت عمومی محکوم شد. با این حال فشارهای بین الملی باعث شد که این مجازات در دادگاه تجدید نظر لغو گردد.

قانون جزایی در ترکیه، توهین به مقدسات، دشنام مذهبی و اظهارات کینه توزانه را جرم می‌شمارد. در سال ٢٠١٢، فاضل سی، پیانیست ترکی، به جرم علنی ساختن عدم اعتقادش به خدا در تویتر و حمایت از پیامی که دیدگاه اسلامی درباره بهشت را مورد تمسخر قرار می‌داد، به ده ماه زندان تعلیقی محکوم شد. در دادگاه تجدید نظر، دادگاه عالی ترکیه محکومیت اورا لغو کرد و گفت اظهارات موسیقیدان ترک در تویتر، بخشی از آزادی عقیده و بیان به شمار می رود و قابل مجازات نیست.

و بالاخره در ایرلند، قبل از لغو قانون در ٢٦ اکتبر ٢٠١٨، آخرین مورد مجازات توهین به مقدسات به ١٧٠٣ میلادی می رسید. توماس ایمیلن، کشیش وحدت گرا، به جرم این که در کتابی نوشته بود عیسی مسیح با خدا همطراز نیست، به اهانت مذهبی متهم شد. کشیش یاد شده به یک سال زندان و یک هزار پوند، که در آن عصر پول هنگفتی به شمار می‌رفت، جریمه محکوم شناخته شد.


 

در همین زمینه