سید حسین عالمی بلخی وزیر امور مهاجرین و عودت کننده گان، سال ۲۰۱۷. عکس: وزارت امور مهاجرین و عودت کننده گان
سید حسین عالمی بلخی وزیر امور مهاجرین و عودت کننده گان، سال ۲۰۱۷. عکس: وزارت امور مهاجرین و عودت کننده گان

اختلاف نظرها با محمد اشرف غنی رئیس جمهور افغانستان در مورد مهاجرت، فشار اروپا برای امضای توافق نامه پناهنده گی در مورد افغانستان و همچنان عدم هماهنگی بین نهادهای دولتی از جمله مسایلی هستند که سید حسین عالمی بلخی وزیر پیشین دولت افغانستان در یک مصاحبه ای با مهاجر نیوز در مورد توضیح داد.

سید حسین عالمی بلخی وزیر پیشین امور مهاجرین و عودت کنندگان در افغانستان که تقریباً یک دوره شش ساله را در این وزارت به پایان رسانیده است، در مصاحبه ای با مهاجرنیوز برخی از رازها را فاش کرده است. سید حسین عالمی بلخی به مدت پنج سال و هفت ماه وزیر امور مهاجرین و عودت کنندگان کشور بوده است.

مهاجرنیوز: مهاجران افغان از چه زمانی و در چند محدوده جغرافیایی در جهان مهاجر شده اند؟

سید حسین عالمی بلخی: مهاجرت افغان ها بیشتر از چهل سال را در بر می گیرد. اما مهاجرت افغان ها نسبت به کشور های دیگر دوره طولانی ندارد. ما مهاجران افغان را در پنج محدوده جغرافیایی یا حوزه جغرافیایی می توانیم تقسیم‌بندی کنیم. مهاجرت افغان ها در ایران و پاکستان، حوزه مهاجرت افغان ها به کشور های اروپایی، حوزه مهاجرت افغان ها به کشور های آمریکایی و استرالیا، و حوزه پنجم مهاجرت افغان ها به کشور های آفریقای آسیایی و عربی است.

مهاجرنیوز: تا هنوز تعداد مهاجران افغان در کشور های مختلف به چه تعداد می رسد؟

سید حسین عالمی بلخی: بیشتر از شش و نیم میلیون افغان در کشور های مختلف به سر می برند. البته از این مجموعه چیزی در حدود ٦٠٠ یا ٥٠٠ هزار تن در جوامعی که هجرت کرده اند، ادغام شده اند. شش میلیون دیگر در کشور های مختلف مهاجر هستند و یا هم پناهجو شده اند که اکثریت آنها در انتظار تعین سرنوشت شان هستند. اما در ایران و پاکستان یک وضعیت خاصی نسبت به مهاجران افغان مد نظر است. بیشتر از چند میلیون مهاجر افغان در این دو کشور فاقد اسناد هستند و از آن‌ها تا هنوز هیچ ثبت و راجستری صورت نگرفته است.

مهاجرنیوز: با وجودی اینکه مهاجرت افغان ها بیشتر از چهل سال است که ادامه دارد اما هنوز هم تعدادی از افغان ها کشور را ترک می‌کنند به نظر شما مهم ترین دلایل ترک آن‌ها چه بوده می تواند؟

سید حسین عالمی بلخی: دلایل مهاجرت افغان ها جنگ و نا امنی است و یا به اصلاح عدم امنیت عامه و عمومی در اثر جنگ باعث می شود تا آنها مهاجر گردند. در ابتدا با به وجود آمدن کمونیست‌ها دست به مهاجرت زدند و پس از آن در زمان روس ها مهاجر شدند. با سقوط حکومت داکتر نجیب برخی برگشتند و دوباره در اثر جنگ‌های داخلی به کشور های دیگر مهاجر شدند. در جنگ های داخلی تعداد کثیری رفتند. پس از سقوط طالبان تعداد زیادی از مهاجران به افغانستان برگشتند. تا کنون بیشتر از ده میلیون به افغانستان برگشت کرده اند. اما به دلایل نا امنی ها آنهایی که برگشتند دوباره مهاجر شدند. از سوی دیگر یکی از عوارض جنگ ها و نا امنی ها مسایل فقر اقتصادی و بیکاری است.

مهاجرنیوز: در زمان ماموریت شما یک تعداد زیادی کشور را ترک کردند و به کشور های اروپایی رسیدند، تا جائیکه شما می دانید این مهاجران در وضعیت بدی قرار دارند و در خیابان‌ها می خوابند. اکثر آنها مشکلات روانی دارند. این موضوع را شما چگونه بررسی می کنید؟

سید حسین عالمی بلخی: البته ما بر اساس موافقت با اتحادیه اروپا تحت نام راه مشترک پیشرو سندی را امضا کرده بودیم تا تدابیری سنجیده شود و حقوق مهاجران افغان مراعات شود. در آن زمان یک کمیته ایجاد شده بود و هر شش ماه یکبار جلسه گرفته می شد، وضعیت مهاجران در آن مشوره می شد و مورد بررسی قرار می گرفت. مهاجران در بعضی کشور ها مشکلات بیشتری داشتند مانند کشور یونان. من خودم از نزدیک به ساحه رفتم و وضعیت را دیدم. کمیشنر ملل متحد نیز در آنجا سفر کرده بود. پس از آن، مهاجران را از کمپ ها به هتل ها در شهر انتقال دادند. برای پذیرش مهاجران در کشور های دیگر اروپایی تدابیری گرفته شد. بلی نقاط ضعف دیده می شد اما امروز مشکلات زیادی وجود دارد. هرچه از خود ظرفیتی دارد. اگر تقاضا بالاتر از امکانات موجود باشد، مشکلات بیشتری به وجود می آید. کشور های اروپایی در سال ٢٠١٦ می خواستند ۴۵ فی صد مهاجران افغان را دیپورت کنند اما ما بر اساس صحبت‌ها و مذاکراتی که با آنها انجام دادیم از دیپورتی مهاجران افغان جلوگیری کردیم و از حقوق مهاجران مطابق کنوانسیون پناهندگی دفاع کردیم. نا امنی ها باعث می شود تا مردم مهاجر شوند. اما آمار مهاجرت افغان ها در زمان حکومت وحدت ملی کم‌تر بود. پس از آن نا امنی های بیشتر سبب مهاجرت بیشتر شد.

مهاجرنیوز: تفاهم نامه "راه مشترک پیشرو" در زمان شما اجرا شد، در این زمینه انتقاد های است که این تفاهمنامه باعث اخراج مهاجران افغان گردیده است، در این مورد شما چه پاسخی دارید؟

سید حسین عالمی بلخی: من بار ها گفته ام که اخراج قبل از تفاهم نامه بود. پس از امضای تفاهم نامه آمار اخراج کم شده است. آنهایی که ادعا می کنند که تفاهم نامه باعث اخراج شده است در واقع سند را درست نخوانده اند. در آن سند آمده که هر دوسیه به گونه فردی به پیش می رود. اگر در نهایت اداره مهاجرت کشور میزبان، پناهنده گی یک پناهجو را قبول نکرد، شخص پناهجو به دادگاه دوم و سوم مراجعه می کند. حتا می‌تواند به محکمه اتحادیه اروپا مراجعه کند. کسانیکه مطابق قوانین بتواند آسیب‌پذیری خود را ثابت کنند دیپورت نمی شوند. قبل ازتفاهم نامه کشور های اروپایی می خواستند مهاجران افغان را بدون قید و شرط اخراج کنند که ما قبول نکردیم و شرایطی را پیشنهاد کردیم. اما رئیس جمهور با من موافق نبود و یک تعداد جنجال های مطبوعاتی شروع شد. اما بلاخره سند امضا شد و دیپورتی ها هم اخراج نشدند. این سند از طرف افغانستان توسط معین امور مهاجرین و از طرف اتحادیه اروپا به نمایندگی معاون سفیر اتحادیه اروپا در افغانستان امضا شده بود.

از سوی دیگر در آن زمان یک نوع فشار بوده از طرف اتحادیه اروپا که می گفتند اگر اخراج صورت نگیرد ما به کمک های بیشتر نمی توانیم ادامه دهیم و رئیس جمهور هم نظر آنها بود زیرا اگر قید و شرط زیاد می شد کمک ها وجود نداشت. اتحادیه اروپا اسرار داشت که ما مشکلات داریم در کشور های خود، در این صورت کمکی که به شما کنیم در عوض به مهاجرانی که اینجا می آیند انجام می دهیم. اما پس از مذاکرات و گفتگو به تفاهم رسیدیم.

مهاجرنیوز: شایعاتی است که در برخی موارد تخطی صورت گرفته و تا جایی این سند از سوی هر دو جانب عملی نشده است. در این مورد شما چه نظری دارید؟

سید حسین عالمی بلخی: بلی، تخطی های صورت گرفته است از سوی برخی از کشور های میزبان. یک تعداد مهاجرانی که به افغانستان دیپورت شده بودند از سوی وزارت امور مهاجرین پذیرفته نشدند زیرا آنها شرایط اخراج را نداشتند. برخی هایشان حتا شناسایی نشده بودند و از کشور های دیگر بودند که ما آنها را دوباره به کشور میزبان فرستادیم.

مهاجرنیوز: بر اساس این سند یا تفاهم نامه کی‌ها اخراج می شوند و یا کی ها اخراج نمی شوند؟

سید حسین عالمی بلخی: شرایط پناهنده گی در پرتوکول ١٩٦٧ و کنوانسیون ١٩٥١ مشخص است. کسانیکه واجد شرایط است قبول می‌شوند و کسانی که واجد شرایط نیستند مطابق مقررات کشور های مربوطه مورد بررسی قرار داه می شوند و یا هم برای آن‌ها اقامت یک ساله و دو ساله داده می‌شود. یکی از مسایل مهم پناهنده گی در میثاق کنواسیون اتحادیه اروپا جنگ و نا امنی ذکر شده است، بنابر آن کسانیکه که از کشور های درگیر جنگ می آیند اکثرا شرایط پناهنده گی را دارند.

مهاجرنیوز: در کشور های اروپایی یک تعداد نهاد های مدافع می‌گویند افغانستان آماده پذیرش اخراج مهاجران نیست، از نظر شما آیا افغانستان آماده برگشت مهاجران است؟

سید حسین عالمی بلخی: من بار ها گفته ام که افغاتستان آماده اخراج نیست. کسانیکه از کشور های اروپایی آمدند و اخراج شدند، در انفجار، در جنگ با داعش و رفتن به سوریه جانشان را از دست دادند. من به اتحادیه اروپا گفته بودم که افغانستان جای امن نیست و صبر کنید تا امنیت درست شود. در آن زمان که من در رأس وزارت بودم، هیئتی از سوی اتحادیه اروپا به افغانستان آمد. به آنها گفتم شما از سفارت مستقیما به اینجا با جاکت زره می آیید. در میدان هوایی تا سفارت با جاکت زره می روید. پس به نظر شما وقتی در یک کشور آدم یک قدم بدون جاکت زره بیرون شده نتواند آیا آن کشور امن است؟ به من گفتند: نی، امن نیست.

مهاجرنیوز: وضعیت مهاجران در پاکستان را چه گونه بررسی می کنید و آمار مهاجران در این کشور، در زمانی که شما مسئولیت وزارت را به عهده داشتید، چقدر بود؟

سید حسین عالمی بلخی: در آن زمان یک تعداد مهاجران افغان در پاکستان کارت های پناهنده گی داشتند که تعداد آنها به یک و نیم میلیون مهاجر می رسید. برخی هم فاقد مدرک استند و بر اساس پرتوکول با پاکستان برایشان کارت داده شده و تعداد شان بیشتر از ٨٠ هزار نفر است. یک تعدادی هم در حدود ٣٠٠ تا ٥٠٠ تن راجستر نشدند و در معرض تهدید اخراج قرار داشتند. ما به مقامات پاکستان گفته بودیم که شما اول باید آنها را شناسایی کنید و بعداً در مورد اخراج آنها تصمیم می گیریم. در مدت پنج سال و هفت ماه هیچ کسی از پاکستان به گونه اجباری اخراج نشده بود به استثنای آنهایی که در زندان بودند و پس از گذشتاندن دوره زندان به افغانستان اخراج شدند. از سوی دیگر نه تنها مهاجران بلکه محصلین، متعلمین و تاجران نیز در پاکستان حضور دارند که همه آنها دارای اقامت بلند مدت و یا ویزه هستند. وضعیت مهاجران در پاکستان در مجموع قابل گذاره است.

مهاجرنیوز: برای مهاجران اخراج شده و یا برگشت کننده از سوی وزارت وعده سرپناه داده شده بود، در این میان انتقاد های است که این وعده ها عملی نشده است، شما چه پاسخی دارید؟

سید حسین عالمی بلخی: درست می گویید. در اعطای سرپناه، دولت در وعده خود نتوانسته است عمل کند. در واقع یک سلسله چالش ها در آن زمان وجود داشت. نظرها و دیدگاه‌ها در مورد طی مراحل پلان سرپناه به مهاجران اخراج شده یکسان نبود. ما چندین بار به مقامات دولت و مسئولان دیگر روی پلان سرپناه تاکید کردیم اما متاسفانه بنابر اختلاف نظر ها به نتیجه ای نرسیدیم. در دو سال اخیر توزیع زمین به مهاجران اخراج شده به کلی بند است و عملی نشده است.

مهاجرنیوز: برخی از مقامات پاکستان می گویند که تروریزم از کمپ های مهاجران آغاز شد، نظر شما در این مورد چیست؟

سید حسین عالمی بلخی: من به مقامات پاکستان گفته بودم که از مهاجران استفاده سیاسی و امنیتی صورت نگیرد. این مسئله را در کنفرانسی که تمام وزرات های مربوطه شان حضور داشتند گفتم. آنها به ما وعده داده بودند که بلی این کار را نمی کنیم. این یک واقعیت است که در این مدت جنگ وجود داشته و محل بود و باش اکثر مهاجران در پاکستان است. اما اینکه مبنای کمپ های مهاجران تروریست باشد من تائید نمی کنم. این موضوع مربوط می‌شود به مسئولان امنیتی و استخباراتی که پاسخ دهند.

مهاجرنیوز: یک بخش بزرگی از مهاجران افغان در ایران به سر می برند شما وضعیت آنها را چگونه بررسی می کنید؟

سید حسین عالمی بلخی: وضعیت مهاجران افغان در ایران نیز مشابه پاکستان است. نزدیک به یک میلیون مهاجر در ایران کارت پناهنده گی دارند. البته گاهی برای شان دشوار است تا حساب بانکی باز کنند و یا سیم کارت داشته باشند. این مشکلات از سوی مقامات ایران و افغانستان مناظره می‌شود. بعضی ها پاسپورت دارند و برای یک دوره بلند مدت ویزه دارند. نزدیک یک یا یک و نیم میلیون مهاجر مدرک دارند. یک تعداد مدرک ندارند. ما به مقامات ایران گفتیم که آن‌ها شناسایی شوند. در سال ١٣٩٦ در حدود ٨٠٠ هزار مهاجر را شناسایی شده را ثبت نام کردیم. مقامات ایران برای آنها خواستار پاسپورت شد اما سفارت افغانستان در ایران برای اقدام پاسپورت کاری نتوانست زیرا صدور پاسپورت نیاز به تذکره داشت و باید از سوی وزارت خارجه صورت می گرفت. از سوی دیگر برای تثبیت هویت آنها نیاز به بودیجه بود. هر بار مقامات ایران می‌گفتند ما که قبول کردیم تا مهاجران را بپذیریم پس چرا به آنها پاسپورت نمی دهید؟ در این مورد اقداماتی که باید صورت می گرفت بنابر مشکلات انجام نیافت. از سوی دیگر مهاجرانی که اطفال داشتند، در مورد آنها با مقامات ایران گفتگو کردیم تا که آنها را شامل مکتب بسازند. خوشبختانه به تعداد ١٣٠ هزار متعلم در مکاتب رسمی ایران شامل شدند. والدین آن‌ها به عنوان خانواده متعلمین نیز از اخراج مسئونیت پیدا کردند. مشکل تثبیت هویت و پاسپورت از طریق دادن تذکره الکترونیکی توسط اداره احصائیه جریان دارد. هر چند این پروسه خیلی دیر شروع شد اما روند آن به گونه نورمال ادامه دارد.

یک تعداد از مهاجران هنوز هم فاقد مردک هستند و در معرض آسیب‌پذیری قرار دارند. از سوی دیگر امسال رقم دیپورتی ها بالا رفته است و روزانه به گونه متوسط ٢٠٠٠٠ تن از ایران در روز دیپورت می شوند. در مورد دیپورتی ها من به آن‌ها گفته بودم که این مسأله را حل کنیم. در مورد به یک موضوع پیشنهاد کردیم که مهاجران کارگر در ایران نباید اخراج شوند بلکه برای شان کارت داده شود. ما تفاهم نامه کارگری را نیز آماده کردیم و با آنها صحبت کردیم. در آن زمان روی متن توافق شد و چیزی که باقی مانده است اینکه از سوی هر دو جانب امضا شود تا مشکلات مهاجران گارکر در ایران حل گردد.

مهاجرنیوز: افغان ها به عنوان سرباز از سوی حکومت ایران در جنگ سوریه فرستاده می‌شوند نظر شما چیست؟

سید حسین عالمی بلخی: در وقتش این کار صورت می گرفت، اما این یک موضوع اجباری نبود. در واقع خود مهاجران می‌رفتند در جنگ و برای آن‌ها معاش و اقامت داده می شد. من به مقامات ایران نیز بار ها گفته بودم که از مهاجران نباید استفاده سیاسی شود و از آنها نباید به عنوان سرباز جنگی استفاده شود. این مخالف حقوق بشری و قواعد پناهنده گی است. در این مورد کمیته هایی درست شد اما این کار بیشتر مربوط شورای امنیت می ‌شود.

یک مسئله را که می خواهم تاکید کنم این است که در یک استراتیژی راه حل‌های منطقوی برای عودت پناهنده گان افغانستان، چهار جانب دخیل است. افغانستان، ایران، پاکستان و دفتر سازمان ملل متحد. عودت داوطلبانه و افراد فاقد مردک شامل یک سلسله شرایط است. در قدم اول آنها باید شناسایی شوند و بعدا به گونه داوطلبانه فرستاده شوند. این کار از سوی کشور های میزبان صورت می گیرد. از طرف دیگر ملل متحد مهاجران برگشت کننده را حمایت مالی می کند و زمینه های مالی را برای آنها ایجاد می کند. افراد بدون مدرک که شناسایی شده اند از سوی کشور های دیگر به گونه داوطلبانه به کشور اصلی خود بر می گردند اما از سوی کشور ایران این افراد بدون مردک به گونه اجباری اخراج می شوند.

مهاجرنیوز: بر اساس برخی از گزارش ها میلیون‌ها مهاجر افغان که در زمان شما به کشور برگشتند مورد حمایت درست قرار نگرفته اند، شما در این مورد چه نظری دارید؟

سید حسین عالمی بلخی: کمک‌های که در پلان در نظر گرفته شده بودند در واقع در عمل کافی نبودند چون عملی نمی شدند. مسأله اشتغال، تحصیل و مسکن برای آنها در پلان ذکر شده بود اما همه را نمی شد تحت پوشش بگیریم. توزیع سرپناه نیز بر اساس اختلاف‌ها عملی نشده است. ما پافشاری خود را در این زمینه کردیم. هماهنگی درست میان نهاد های دولتی وجود نداشت. از سوی دیگر وزارت مهاجرین و عودت کننده گان یک وزارت پالیسی ساز است. ما در آن زمان کوشش کردیم تا برنامه ها عملی شود اما نهاد های دیگر دولت نیز مسئول اند.

مهاجرنیوز: وزارت در زمان شما چه چهارچوب ها و پالیسی های قانونی را برای مهاجران ساخته بود؟

سید حسین عالمی بلخی: فرمان رئیس جمهور در مورد مهاجران افغان که در زمان حامد کرزی صادر شده بود، در زمان اشرف غنی تعدیل شد. یکی از چهارچوب‌های قانونی وزارت امور مهاجرین و عودت کننده گان فرمان هاست. موضوع دوم پالیسی ملی برای بیجا شده گان است. مطابق فرمان ها و پالیسی ملی باید به آن‌ها رسیده گی شود تا مشکلات شان حل گردد و آسیب‌پذیری کمتر شود. سوم هم مقرره وزارت امور مهاجرین است. مقرره در واقع بخش مهم پالیسی وزارت است اما تا هننوز نهایی نشده است. ازسوی دیگر پلان استراتیژی که در آن زمان طرح شده بود وقتش تمام شده و معین جدید وزارت امور مهاجرین روی پلان پنچ ساله نو کار می کند. در زمانی که من در وزارت بودم، ما ساختار هایی را به وجود آوردیم. کمیسیون اداره مهاجرت را ایجاد کردیم. یک کمیته اجرایی داشتیم که متشکل از نماینده های ملی و بین المللی بود و در این کمیته یک پالیسی تهیه شده بود که طبق آن چگونگی زمینه تطبیق پلان ها بررسی می شد.

مهاجرنیوز: در این اواخر دادگاه فرانسه تصمیم گرفته است که پس از این مهاجران افغان را حمایت نخواهد کرد زیرا افغانستان در ردیف کشور های نا امن قرار ندارد. شما چه می گویید؟

سید حسین عالمی بلخی: نه این واقعیت ندارد که افغانستان یک کشور نا امن نیست. زیرا آن‌ها از تمام مناطق افغانستان خبر ندراند. شما می دانید که در افغانستان نا امنی ها بیداد می کند. من از دولت فرانسه توقع دارم تا مسایل حقوق بشری را در اولویت قرار دهد و آسیب پذیری مهاجران افغان را در نظر بگیرد. 

مهاجرنیوز: فرار افغان ها از کشور شان چه پیامدی را در بر خواهد داشت؟

سید حسین عالمی بلخی: فرار جوانان از کشور شان در واقع فرار مغز هاست. با رفتن آنها از افغانستان یک خلای فکری بوجود می‌آید و متأسفانه این واقعیت است. از سوی دیگر من آن‌ها را حق به جانب می‌بینیم زیرا در کشور نا امنی است. بالاترین آمار بیکاری در افغانستان است. جمعیت زیر فقر زندگی می کنند. این دشواری ها همه دلیل مهاجرت هستند. جنگ باید از بین برود و تمام شود تا مشکلات اقتصادی حل گردد و را ه حل اساسی صلح به میان آید تا مگر مهاجرت ها پایان یابد.

 

در همین زمینه

Webpack App