پناهجویان افغان در مرز ایران و ترکیه
عکس از Reuters/U. Bektas
پناهجویان افغان در مرز ایران و ترکیه عکس از Reuters/U. Bektas

موج فزاینده مهاجرت افغان‌ها از کشور شان بعد از تشدید حملات طالبان، نگرانی کشورهای عضو اتحادیه اروپا را برانگیخته است. به گفته روزنامه لوموند، این کشورها نگرانند که مبادا با احتمال مهاجرت گروهی افغان‌ها، با بحرانی شبیه بحران مهاجرت در سال ۲۰۱۵ مواجه شوند.

به گفته یک منبع اتحادیه اروپا با تشدید حملات طالبان و سناریوی احتمالی مهاجرت گروهی افغان‌ها به خارج از این کشور، موجی از «نگرانی» در کشورهای عضو اتحادیه اروپا در حال شکل گرفتن است.

روزنامه فرانسوی لوموند می نویسد که شبح بحران مهاجرت در سال ۲۰۱۵ که در نتیجه آن ۱،۵ میلیون مهاجر عمدتاً سوریایی وارد مرزهای اروپا شدند، اذهان رهبران اروپایی را به خود مشغول کرده است.

به گزارش روزنامه، اولین بار در ۲۳ جون، ماریو دراگی، نخست وزیر ایتالیا از چشم انداز «افزایش وسیع» موج مهاجران از افغانستان سخن گفت و بعدتر، روز ۲ اگست، سخنگوی وزارت داخله آلمان اظهار کرد: «آواره شدن مردم در آن‌جا[ افغانستان] باید در اروپا با دقت بررسی گردد.»

در بلژیک، سمیع مهدی، وزیر دولت در امور مهاجرت و پناهندگی در پایان ماه جولای نامه‌ای به کمیسیون اروپا نوشته و در آن برای مهاجرت افغان‌ها راه‌حل‌هایی «در کشورهای همسایه» به ویژه در ایران و پاکستان پیشنهاد کرده است تا از آمدن افغان‌ها به اروپا جلوگیری شود. او به روزنامه نگاران توضیح داد که بلژیک تلاش دارد با حمایت آلمان، هالند، اتریش، دنمارک و یونان، اخراج اجباری مهاجران رد شده افغان به افغانستان ادامه یابد.

وزیر امور مهاجرت بلژیک همچنین، به گونه شفاهی پیشنهاد کرده است که توافق مهاجرت میان ترکیه و اتحادیه اروپا که در سال ۲۰۱۶ امضا شد و ترکیه را در قبال پرداخت حدود ۶ میلیون یورو ملزم به نگهداری مهاجران سوریایی در این کشور می‌کند، مهاجران افغان را نیز در بر بگیرد.

سمیع مهدی گفت:«آنچه که ما در توافق با ترکیه انجام دادیم اعطای یک محافظت بهتر به سوریایی‌ها [در ترکیه] بود...حال باید ببینیم چگونه می‌توانیم این توافق را بر مهاجران افغان تعمیم بدهیم.»

انتقاد سازمان‌های غیر دولتی از طرح بلژیک

اما این پیشنهاد از همین حالا با واکنش سازمان‌های غیر دولتی از جمله شورای پناهندگان و تبعیدشدگان در اروپا( ECRE) روبرو شده است. کاترین وولارد، دبیر این شورا از این سیاست اروپا که «برای جلوگیری از ورود مهاجران با کشورهای غیردمکراتیک توافق می‌بندد» انتقاد کرد و گفت که «نیاز افغان‌ها به یک حفاظت بین المللی کاملاً آشکار است.» این در حالیست که به گفته هلینا هان، از مرکز پالیسی اروپا، ۲۷ کشور اروپایی بیش از پیش تلاش دارند مساله مهاجرت را از طریق کشورهای همسایه (بیرون از اتحادیه) حل و فصل کنند و«اتحادیه به صورت روشن ترجیح می‌دهد این همکاری‌ها را گسترش دهد.»

واقعیت اما آن است که تطبیق توافق ترکیه-اتحادیه اروپا بر مهاجران افغان چندان واقع بینانه نیست. نخست این که ترکیه، که در حال ساختن یک دیوار در طول مرزهایش با ایران است، نمی‌خواهد بیشتر از چهار میلیون مهاجری که قبلاً در این کشور زندگی می کنند را بپذیرد و گذشته از آن مهاجران سوریایی در این کشور از حمایت «موقتی» برخوردار هستند، در حالی که مهاجران دیگر وضعیت متفاوتی دارند.

ناتوانی اروپا در مورد مهاجران افغان

به گفته ژان لویی دوبرور، کارشناس امور اروپا در انستیوت اگمونت، راه‌حل های پیشنهاد شده در مورد مهاجران افغان «ناتوانی جیوپولیتیکی» اتحادیه اروپا را نشان میدهد. او می‌گوید: «افغانستان از ۲۰ سال به این سو مهد مهاجرت به شمار می‌رود. دلایل این مهاجرت شناخته شده هستند اما ما وظیفه یافتن راه حل را به عهده امریکایی‌ها گذاشته ایم.»

لوموند از قول دیپلمات‌های اروپایی نوشته است که علیرغم دشواری‌ها، اتحادیه اروپا، از دولت افغانستان که تجربه گذار دمکراتیک را در پیش گرفته بود، حمایت کرده است. و اگرچه امریکا با تصمیم یکجانبه بیرون بردن نیروهایش از افغانستان، مشرعیت طالبان را تقوییت کرد، با این حال «هیچ بازیگر بین المللی به تنهایی نمیتواند این دوسیه را مدیریت کند.»

جیمی شیا، معاون پیشین دبیر کل ناتو معتقد است که با در نظرداشت کمک‌های پولی انجام شده به افغانستان، اتحادیه اروپا هنوز هم می‌تواند نقش مهمی در قضیه افغانستان بازی کند.

به نوشته لوموند، انریکه مورا، معاون اداره امور خارجی اتحادیه روز ۴ اگست با نمایندگان دولت افغانستان و گروه طالبان در قطر ملاقات کرد. او در این ملاقات یادآوری کرد که «برقراری امارت اسلامی و یا تصاحب قدرت با زور به عدم شناسایی از سوی جامعه جهانی منجر خواهد شد» و این اقدام سیاسی به منزله «پایان کمک‌های مالی به حکومت [آینده] خواهد بود.»

به نظر می رسد که به غیر از این اظهارات، اتحادیه اروپا امکانات بیشتری در موضوع افغانستان در اختیار ندارد. جوزف بورل، نماینده سیاست خارجی اتحادیه اروپا و یانز لونارچیچ، کمیسار اتحادیه در اموربحران، هفته گذشته ضمن این که خواستار آتش بس در افغانستان شدند از شمار فزاینده «بیجا شدگان داخلی که به محافظت نیاز دارند» اظهار نگرانی کردند.

این در حالیست که به گفته سازمان ملل متحد از آغاز سال جاری ۳۶۰ هزار افغان در داخل کشور شان آواره شده‌اند، اما تا هنوز همه آن‌ها اقدام به مهاجرت نکرده‌اند.

*****

ترجمه و اقتباس از روزنامه لوموند.

 

در همین زمینه