مریم زارعی در برلین، آلمان/عکس: ایگناسیو پریریرا
مریم زارعی در برلین، آلمان/عکس: ایگناسیو پریریرا

مریم زارعی در سنین نوجوانی بود که به راز چگونگی تولد شدنش در زندان اوین پی برد. این موضوع چندین سال پنهان نگه داشته شده بود. حالا زارعی سعی کرده با ساخت یک فیلم مستند با سکوت والدینش کنار بیاید و روی چگونگی مهاجرتش به آلمان اطلاع دهی نماید.

در شب کریسمس سال ۱۹۸۵، یک زن ۲۰ ساله که موفق شده بود از ایران فرار کند، به شهر فرانکفورت آلمان رسید. او که نرگس اسکندری نام داشت، به عنوان زندانی سیاسی مدتی را در زندان وحشتناک اوین به سر برده بود. این زن جوان در حالی ایران را ترک کرد که شوهرش، کسری زارعی هنوز در زندان اوین محبوس بود.

مریم زارعی که در زمان رسیدن به فرانکفورت فقط دو سال داشت، تا مدت ها نمی‌دانست که مادرش چرا ایران را ترک کرده و پدرش کجا به سر می‌برد.

نخستین خاطرات راجع به دوران کودکی اش در آلمان و دیدار با خاله و پسرخاله هایش در پاریس است. او در آن زمان می‌دانست که پدرش در کنار آن ها زندگی نمی‌کند، اما از دلیل آن آگاه نبود.

وقتی که مریم حدود ۱۰ سال عمر داشت، با پدرش در آلمان دیدار کرد. کسرا زارعی پس از گذراندن هفت سال در زندان، آزاد شده و توانسته بود به اروپا فرار کند.

زندگی در آلمان

مریم زارعی حالا یک هنرپیشه و کارگردان موفق است. او که در شهر برلین زندگی می‌کند، اخیراً به خاطر نقشی که در یک سریال تلویزیونی به نام «۴ بلاکس» داشت، به شهرت اندکی دست یافت. موضوع محوری این سریال فعالیت های یک باند قاچاق مواد مخدر از خاورمیانه است.

زارعی در مصاحبه با اینفومایگرانتس گفت: «وطن من آلمان است و من از این که مقام های آلمانی در سال های ۱۹۸۰ قوانین پناهندگی را تدوین کردند، بسیار سپاس‌گزار هستم. من آزادی هنر و آزادی بیان [...] بهره می‌برم و از این که این جا زندگی می‌کنم، بسیار سپاس‌گزار هستم.»

این هنرپیشه ایرانی تبار به عنوان کارگردان در زمان نمایش نخستین فیلمش که در چارچوب جشنواره فلم های حقوق بشر برلین انجام شد، با اینفومایگرانتس مصاحبه می‌کرد.

متولد زندان اوین

زارعی فیلم «متولد اوین» را در سال ۲۰۱۹ به پایان رساند. این یک فیلم مستند راجع به تلاش های او برای کسب اطلاعات بیشتر راجع به شرایط غیرمعمول تولدش است.

زمانی که مریم به سنین نوجوانی رسیده بود، خاله اش این راز را فاش کرد و به او گفت که در زندان به دنیا آمده است. این خبر به مریم شوک وارد کرد. مادرش، نرگس اسکندری هیچ‌گاه دراین زمینه سخنی به میان نیاورده بود و وقتی که دخترش در این مورد سوال می‌کرد، پاسخ درست و روشن نمی‌داد.

اسکندری و کسری زارعی در سال۱۹۷۰ با یک دیگر آشنا شدند. آن ها یک رویا و هدف مشترک داشتند: آزاد کردن ایران از دست محمد رضا پهلوی، شاه سرکوبگری که از سال ۱۹۴۱ بر مسند قدرت نشسته بود.

وقتی که اعتراضات مردمی در سال ۱۹۷۹به انقلاب انجامید، شاه فرار کرد و سید روح الله موسوی خمینی قدرت را در دست گرفت. خمینی ایران را جمهوری اسلامی خواند و قوانین اسلامی را بر کشور حاکم کرد.

سید روح الله خمینی پس از به دست گرفتن قدرت به یک سلسله اقدامات پیگردی، بازداشت و کشتار مخالفان سیاسی آغاز کرد. والدین زارعی نیز جزو این مخالفان بودند. در سال ۱۹۸۳ هر دو در زندان محبوس شدند. در آن زمان، خانم اسکندری دوره حاملگی را سپری می‌کرد و مریم در بازداشتگاه مخوف اوین به دنیا آمد.

زارعی در مورد چگونگی تولدش سوال های زیادی داشت. چگونه به دنیا آمده بود؟ آیا مادرش شکنجه شده بود؟ آیا او از این هراس داشت که مریم در هنگام زایمان جان بسپارد؟ آن ها چه زمانی از زندان بیرون شدند و چگونه؟ 

 کنار آمدن با سکوت مادر

نرگس اسکندری بالاخره از پدر مریم زارعی جدا شد، تحصیلاتش را در رشته روانشناسی به پایان رساند و دوباره ازدواج کرد. حالا او اسکندری گرونبرگ نام دارد و در فرانکفورت به عنوان روان درمانگر به کار مشغول است. در سال ۲۰۱۸، نرگس اسکندری نخستین زنی بود که در خارج از آلمان به دنیا آمده بود و برای کسب مقام شهرداری در فرانکفورت نامزد گردید.

او با علاقه راجع به چگونگی مهاجرت به آلمان سخن میگفت، اما سوال های دخترش را راجع به شرایط تولدش بی جواب می‌گذاشت. وقتی که زارعی نمونه ای از فیلمی را که می‌خواست بسازد به مادرش نشان داد، او به گریه افتاد اما هیچ چیز نگفت.

زارعی راجع به سکوت مادرش گفت: «من به این خاطر نزد روان شناس رفتم و شخصا با این مساله کنار آمده ام.» او در ادامه توضیح داد: «من یک چیز را آموختم. این که نسل والدین که تعقیب، رفتار غیرانسان و بی عدالتی را تجربه کرده در این زمینه حق دارد که هرگونه و از هر راهی که می‌خواهد با تجربیاتش کنار بیاید.»

ایستادگی علیه بی رحمی و قساوت

مریم زارعی می‌گوید: «من با پدرم ساعات بسیار طولانی مصاحبه کردم. این گفتگوها بخشی از فیلم نیست. اما توضیحات صریح شکنجه وجود دارند. این غیرقابل تحمل است که بدانید، افرادی را که دوست دارید باید این تجربیات را پشت سر گذاشته اند، مسیری که صلح و عدالت در آن وجود ندارد

این هنرپیشه ایرانی تبار در ادامه گفت: «من فکر می‌کنم که ما برای بهبود اوضاع باید بیشتر تلاش کنیم.»

به این خاطر بود که زارعی تصمیم گرفت تجربیات شخصی اش را در قالب یک فیلم مستند پیاده کند. او در این فیلم با زندان سیاسی دیگر که مانند والدینش جان سالم به در برده بودند، مصاحبه می‌کند و به دنبال کودکان دیگری است که در زندان به دنیا آمده اند.

زارعی موفق شد با یکی از آن ها گفتگو کند: سحر دلیجانی، نویسنده ای که چند ماه پس از زارعی در اوین به دنیا آمده است. دلیجانی رومانی نوشته با عنوان «کودکان درخت نورا» که با توصیف تولد یک نوزاد در زندان آغاز می‌شود و به زارعی کمک کرد تا راهی برای بیان هنری قصه فیلمش پیدا کند.

این فیلم به هیچ وجه برای ارضای حس کنجکاوی تماشاگران ساخته نشده است. زارعی شخصیت اصلی فیلم و کارگردان آن است، اما وارد جزئیات خصوصی زندگی خودش و دوران حبس والدینش نمی‌شود.

ساختن این فیلم برای زارعی یک نیاز شخصی بود. به گفته او، می‌خواهد ذهن افرادی را روشن کند که هرگونه بی رحمی و قساوت را کتمان می‌کنند و می‌گویند در ایران، آلمان نازی و یا در بحیره مدیترانه هیچ‌گونه اتفاق وحشتناکی رخ نداده است.

این هنرپیشه و کارگردان که پیشینه مهاجرت دارد، گفت: «وقتی که ما می‌گوییم مردم در مدیترانه غرق شده اند، به خودمان اجازه نمی‌دهیم که این رویداد از نظر احساسی بر روی مان تاثیر بگذارد. اما ما باید در قلب مان جایی برای این گونه وقایع بگذاریم و این را فراموش نکنیم که عدم توجه به این گونه رویداد ها به از دست دادن کرامت انسانی و عدم توجه به موازین حقوق بشر منجر می‌شود.»